|
|
Anasayfa » Mehmet Dogan
"Bakü'de ezan sesleri"
06 Aralık 2009, 00:37
Mehmet Dogan
Türkiye’den veya Osmanli cografyasindan Azerbaycan’in baskenti Bakü’ye gelen bir kimse, bir süre sonra sehrin manzarasinda bir eksiklik hisseder. Sehrin silüetinde kubbe ve minare bulmak neredeyse imkânsizdir. “Içerisehir” denilen eski sur içi bölgesi müstesna. Içerisehir’de, 1078 tarihli Mescid-i Muhammedî en eski dinî yapi olarak minaresini göstermeye devam etmektedir. Sirvansahlar saray külliyesindeki cami, Mescid-i Cuma, Bibi Heybet, Begliyar gibi camiler bugüne gelmistir. 19. Yüzyilin basinda 3 bin nüfuslu bir kasaba olan Bakü’nün 20. yüzyila dogru petrol yataklarinin isletilmesiyle büyük bir sehre dönüstügü unutulmamalidir. Petrol sanayiinin türettigi milyonçular (milyonerler)in Bakü’ye çesitli mimarî eserler, bu arada büyük tiyatro salonlari kazandirirken, büyük bir cami yaptirmamis olmalari da ilgi çekicidir. Sovyet döneminde yeni cami yapilmasi elbette beklenmemelidir. Bu sebeple, hayli genis bir alana yayilmis olan Bakü’de 1991’den, yani istiklâlin kazanilmasindan sonra yeni camilerin yapilmasi beklenirdi. Nitekim, özerk bir cumhuriyet olan Tataristan’in baskenti Kazan’da sehrin yönetim merkezinde eski bir camiyi ihya kastiyla çok güzel bir cami insa edilmistir. Bakü’de Siir Söleni için bulundugumuz üç gün içinde hiç ezan sesi duymadik. 4. gün, sehrin tarihî yerlerini gezerken, hem eski camileri gördük, hem de tam Kiz Kalesi’nin önündeyken ögle ezanini duyduk. Bakü’nün “Islâm sehri” imaji böylece yerine oturdu. Bu yil Bakü “Islâm kültür baskenti.” Iki sene önce Halep’te iken bu unvan o yil Halep’in idi. Halep’te bu yili hatirlatan çok sayida afis ve tanitim malzemesiyle karsilasiyorduk. Bakü’de neredeyse hiç rastlayamadik. Aslinda Azerbaycan çok erken bir dönemde, Hz. Osman zamaninda, Islâm ordulari tarafindan fethedilmistir. Türk unsurlarin bölgeye yerlesmesi Emeviler ve Abbasiler döneminde baslamistir. Selçuk’un oglu Çagri Bey daha Selçuklu Devleti tesekkül etmeden bu bölgeye seferler yapmistir. Ilki 1015’de yapilan bu seferler nüfus hareketleri bakimindan önem tasimaktadir. Ilhanli, Karakoyunlu, Akkoyunlu dönemlerinde Azerbaycan hep Anadolu’dan farkli bir kader yasamistir. Osmanlilarin Azerbaycan’i tamamiyle denetim altina almalari çok geç bir tarihtedir ve kisa sürelidir. 3. Murat zamaninda bütün Azerbaycan Osmanli hâkimiyetine girer. Ömrünü bir macera gibi yasiyan, Osmanlilarin “Sark Serdari”, acemlerin “adi yaman” (yani “kötü isimli” veya “adi batasica!”) dedikleri Kafkasya Fatihi Özdemiroglu Osman Pasa, Bakû’yü 1583’te ele geçirir. Osman Pasa’nin bu bölgedeki en meshur savasi “Mes’ale Savasi”dir. Osmanli ordusu ile Iran ordusu dört gün savasirlar. Muharebe geceleri de sürer. Geceleri iki ordunun yaktigi mesalelerin isiginda savasilir. Bu mesaleler sonradan sehre büyük zenginlik saglayacak Bakû nefti ile yaniyor olmalidir! Bakü’de, “Içerisehir”i gezerken, “Mesaleler savasi” sirasinda Iran ordusunun kumandani Imam Kulu Han’in askerlerine söyle seslendigini duyar gibi oluyorum: “Bre kancaru gidersiz? Sahin çöregini kendünüze haram mu idersiz?” Osmanli ordusunun serdari Osman Pasa ise, kaçmakta olan Iran ordusunun takip edilmemesini buyuruyor. Çünkü savastiklari ayni dili konusan kardeslerdir... Bakü’de bugüne gelen yegâne Osmanli eseri, Sirvansahlar külliyesindeki zarif Sultan 3. Murat kapisidir. Iki gün önce yayinlanan Azerbaycan’la ilgili yazimiza gelen yorumlar arasinda Bakü’de camilerin kapatilmasiyla ilgili olanlar agirliktaydi. Bakü’de yaynlanan gazetelerde daha ötesinde haberlere rastladik: “Baki’daki mescidlerde ezanin seslendirilmesine yeniden mahdudiyyetler koyulub.” 1 Kasim ögle saatlerinden baslayarak Bakü’deki camilerde ezanin düsük sesle okunmasi talimati verildigi, bazi camilerde ise aksam ezaninin hiç okunmadigi belirtiliyor. Habere göre, bu resmi bir yasaklama degilmis. Bu uygulamalar sadece Bakü’de degil, diger yerlesmelerde de görülüyormus. Bakü, disarida cami kapatan, ezan yasaklayan bir yönetim olarak görülüyor. Bu 21. yüzyilda, din ve vicdan hürriyetinin en üst seviyede saglanmasi için bütün dünyanin isbirligi arayisi içinde oldugu bir dönemde gerçekten sasirtici. Önce dini yasaklarin Türkiye ile iliskiler baglaminda oldugu düsünülebiliyor. Çünkü, 1991’den sonra Türkiye Diyanet Vakfi, hem Bakü için sehid olan Osmanli askerlerinin bulundugu Sehitler hiyabaninda klasik tarzda bir Osmanli camisi insa etmis, hem de Ilahiyat Fakültesi’nin oldugu yere bir cami yapmis. Bunlar Bakü’nün yeni camileri ve Türkiye tarafindan yaptirilmis. Bakü idaresi, bahar aylarindan itibaren Sehidler camisini ibadete kapatmis. Burada artik namaz kilinamiyor. Daha da ötesi, bu camiin yiktirilacagi yönünde söylentiler yayiliyor... Bir düzeltme: “Türkiye Cumhuriyet, Azerbaycan respublika” yazimizda, konusma yapan hanim milletvekilinin adi yanlis yazilmistir. O gün Azerbaycan Milli Meclisi’nden iki hanim milletvekili çok güzel konusmalar yapmistir. Bunlardan biri Melahat Ibrahimkizi, digeri Gültekin Hacibeyli’dir.
Bu haber 2681 defa okunmuştur.
|
Sosyal Medya
|
