ANKET

Tüm Anketler

SON YORUMLANANLAR

HAVA DURUMU

18 Punto 16 Punto 14 Punto 12 Punto Anasayfa » Selçuk SILSÜPÜR

TÜRK DÜNYASINDA ORTAK ALFABE VE YAZI DILI

25 Haziran 2010, 10:39

Selçuk SILSÜPÜR

20. yüzyilin son 15 yili dünyada büyük degisikliklerin cereyan ettigi, çok önemli yillar olmustur. Dogu Avrupa ve Sovyetler Birliginde komünizm çökmüs, özgürlük ve demokrasi rüzgârlari esmistir. Türkistan (Orta Asya) ve Kafkasya’da; Kazakistan, Özbekistan, Kirgizistan, Türkmenistan ve Azerbaycan’dan ibaret 1991 yili içinde bagimsiz Türk cumhuriyetleri ortaya çikmistir. Bu durum Avrasya Türk dünyasi için elden kaçirilmamasi gereken yeni bir firsat yaratmis ve yepyeni ufuklar açmistir. Rusya’da Komünizmin pençesindeki Türk boylari bagimsiz birer devlet olarak birbirleriyle ve Türkiye ile kucaklasma ve isbirligi imkânlarina kavusmustur.

1991 yilindan itibaren yapilan “Türk Devlet ve Topluluklari Dostluk, Kardeslik ve Isbirligi Kurultaylarinda “ Kültür Bakanligi ve Türk Dil Kurumu basta olmak üzere çesitli üniversitelerimiz tarafindan tertiplenen dil kurultaylari, Türkoloji Kongreleri ve Türk Dünyasi Çagdas Türk Alfabeleri sempozyumlarinda çok önemli kararlar alinmaktadir. Fakat ortak hedefe dogru atilan dogru adimlar süreç bakimindan, gerçeklesme bakimindan biraz yavas gitmektedir. Bunun en önemli iki sebebi bulunmaktadir.

Birincisi: Türk dünyasinin ortak bir alfabe ve ortak bir edebi yazi diline kavusmasina, Türk dünyasinin kültür baglarinin kuvvetlenmesine karsi güç odaklarinin engelleme çabalaridir. Bu engelleme çabalari maalesef günümüze kadar devam ede gelmektedir.

Ikincisi. Türk devlet ve topluluklarindaki yöneticilerin, Türkologlarin ve dilcilerin ortak alfabe ve ortak edebi yazi dili için yeterince gayret göstermemesidir.

Gerçekten Türk dünyasinin siyasi liderleri, aydinlara alfabe ve ortak yazi dili için yapilacak çalismalarda sözde degil özde harekete geçme bakimindan yetersiz kalmaktadir.

Bugün Türk dünyasinda halen üç çesit alfabe kullanilmaktadir. Türkiye, Kibris, Azerbaycan, Türkmenistan cumhuriyetlerinde, Balkanlardaki birçok Türk topluluklarinda, Moldavya Gagavuz ve Kirim özerk bölgesinde Latin alfabesi isletilmektedir.

Rusya Federasyonu’na bagli Baskurdistan, Tataristan, Altaylar, Tuva, Yakutistan, Çuvasistan’da Türkçe için Kril alfabesi, halen Çin Halk Cumhuriyetine bagli olan Dogu Türkistan’da, Afganistan’da, Iran’da, Suriye’de ve Irak’ta yasayan Türk boylari ise Arap alfabesi kullanmaya devam etmektedirler.

Türk Devlet ve Topluluklari Dostluk, Kardeslik ve Isbirligi Vakfi tarafindan 23 Mart 1993’te Antalya’da birincisi tertip edilen Türk Devlet ve Topluluklari Dostluk, Kardeslik ve Isbirligi Kurultaylari’nin egitim, kültür, dil ve alfabe komisyonlarinda da Türk dünyasinin ortak Latin alfabesine geçmesi ve ortak Türk edebi yazi diline kavusmasinin önemi vurgulanarak tavsiye kararlari alina gelmistir.

Bu toplantilarin kararlari ve yapilan çalismalar neticesinde bazi Türk cumhuriyetleri ve Türk topluluklari resmi olarak Latin alfabesini kabul ettiler. Bazi Türk cumhuriyetleri ile Türk topluluklari ise Latin alfabesine kademeli geçmeyi devlet ve hükümet programlarina aldilar. Azerbaycan, Karakalpak, Kirim ve Gagavuz Türkleri ’nin kabul ettikleri alfabeleri 34 harfli ortak Türk dünyasi alfabesine esasi itibariyle uygun sekilde tanzim edildiler.

Bugün Türk dünyasinda birbirinden bazi farkliliklar arz eden 20’den fazla lehçeye dayali 20’den fazla edebi yazi dili mevcut bulunmaktadir. Lehçelere dayali bu yazi dillerini birbirine yakinligi bakimindan dört gruba ayirmak mümkündür.

1.Güney-Bati Türk Lehçeleri

2.Güney-Dogu Türk Lehçeleri

3.Kuzey-Bati Türk Lehçeleri

4.Kuzey-Dogu Türk Lehçeleri

Bu lehçe gruplarini birbirine yakistirmak, sonunda bir yazi dili haline getirmek bizim hedefimizdir. Bu ortak Türkçe sayesinde 300 milyonluk Türk Dünyasi birbirini rahatlikla anlayabilecektir. Ayrica Türkçe’nin Birlesmis Milletler Teskilati gibi milletlerarasi teskilatlarda kullanilan dil olarak kabul edilmesini saglayacaktir.

Prof Dr Sema Barutçu ise Türkmenistan gibi dilleri Rusçadan etkilenmis ülkeler ile mutlaka ortak alfabe konusunda anlasmaya varilmasi gerektiginin altini çizmektedir. Barutçu, ortak bir dil ile Türk devlet ve topluluklari arasinda güçlü bir iletisimin saglanabilecegine dikkatleri çekmektedir.

Ayni kökten gelen, ayni tarihi, ayni kültürü ve ayni dili paylasan Türk devlet ve topluluklarinin kendi aralarinda siyasi, ekonomik ve kültürel bakimindan isbirligini pekistirmesi, birbirleriyle dostluk, kardeslik münasebetlerini kuvvetlendirmesi ve bu suretle birlikte kalkinarak “21 ASRI BIR TÜRK ASRINA ” dönüstürmeliyiz.

Ismail GASPIRALI’nin “Dilde, Fikirde ve Iste birlik” çagrisi Türk Dünyasina hâkim kilinmalidir. Türkçemiz artik bir dünya dili olmalidir.