Kerkügün kal’asiyam, bu bagin lalasiyam
Nerede bir esmer görsem, men onun kölesiyem
Topragima göz dikenin, basinin belasiyim. “ ( Kerkük Türküsü)
Irak’taki Türk varliginin kökleri 10-12 asir öncesine dayanmaktadir. Bölgedeki ilk Türk yerlesimi, 676 yilinda Emeri hükümdari Ubeydullah bin Ziyad’in Basra’ya 2000 kisilik bir Türk kafilesi getirmesiyle baslamistir. Abbasiler döneminde de askeri alanda büyük hizmetleri görülen Türkler için Bagdat yakinlarinda Samarra sehrinin kurulmus ve aileleri ile birlikte yerlestirilmislerdir. 1055’de Sii Büveyhogullari halifeye saldirmasi üzerine Selçuklu Sultani Tugrul Bey’le bu bölgede yaklasik 9 asir sürecek bir Türk hâkimiyet dönemi baslayacaktir dile kolay.
Irak’a son Türk göçü Osmanli Devleti zamaninda olmustur. Musul sehri ve bölgesinin Osmanli topraklarina katilisi, Yavuz Sultan Selim’in 1516’da Kuzey Irak’i fethi ile gerçeklesmistir. Kanuni Sultan Süleyman’in 1534’de Bagdat’i almasiyla Irak bir Türk eyaleti haline gelmistir. Türklerin bölgedeki hâkimiyeti, I.Dünya Savasi’nda Ingiliz ileri harekâtina kadar sürmüstür. Ingilizler I.Dünya Savasi’nda Musul’a girmistir. Musul, zengin petrol yataklari ve tarima elverisli topraklarina ilaveten Ingiliz sömürgesi Hindistan’a giden güzergâh’ta bulunuyordu.
Osmanli Devleti, I.Dünya Savasi’nda Almanya ve müttefiklerinin yenilmesi ile sonuçlaninca itilaf devletleriyle 30 Ekim 1918’de Mondros Ateskes Antlasmasini imzalamak zorunda kaldi. Ingilizler, bu antlasmasinin 7.maddesine dayanarak Musul’u isgal ettiklerini açikladilar. Bu isgalden sonrada bölgede Türkler için felaketler dönemi baslamis oldu.
Türk Milletine tarihte Ingilizler kadar hiçbir millet zarar vermemistir. Ingilizler, 23 Agustos 1921’de göstermelik bir referandumla Irak krallik tahtina Faysal’i oturtmus bir yandan da Yunanlilari silahlandirip Anadolu’da Türklerin üzerine göndermislerdir. Tek amaci ise Musul, Kerkük petrollerini Ingiliz güvencesine almakti. Fakat Ingilizlerin bu sinsi plani Türklerin Kurtulus Savasini kazanmasiyla altüst oldu. TBMM Hükümeti, itilaf devletleriyle 20 Kasim 1922’de Lozan Görüsmelerine basladilar.
Lozan görüsmelerinde Musul konusunda somut bir netice alinamadi, TBMM’de Musul konusunun öncelikli konu oldugunun ve sonraya birakilmamasi konusunda ortak görüs olustu. Ingilizler konuyu 6 Agustos 1924’de Milletler Cemiyeti’ne tasiyarak kendi kafalarina göre bir netice almayi umuyorlardi. Musul-Kerkük bölgesinde ezici bir çogunlukta Türk nüfusu bulunmaktaydi. Milletler Cemiyeti tarafsiz kisilerden kurulu bir heyet teskil ederek bölgeye gönderdi. Bu komisyon, Türkiye’nin hakli oldugunu görmesine ragmen Ingiliz baskisiyla çeliskiler dolu bir rapor hazirladi. Mustafa Kemal Pasa’nin bu konuda savasa bile kararli oldugunu bilen Ingilizler, Seyh Sait isyanini çikardilar. Amaç Türkiye’yi askeri açidan zayif düsürmek, ülkenin iç huzurunu bozmak ve Türkiye’yi dis dünyaya haksiz görüntüsü vermekti. Emperyalist Ingilizlerin çikarttigi Seyh Sait Isyani genç Türkiye Cumhuriyetine çok pahaliya mal oldu. Neticede Ingilizler, Türkiye’yi belirli bir süre için mesgul eden bu isyanla hain emellerine ulasiyorlardi.
Bu arada Miletler Cemiyeti, Lahey Adalet Divani’ndan alacagi kararin geçerliligini sordu. Lahey Adalet Divani, alinacak karara Türk ve Ingiliz taraflarinin uyma zorunlulugunu bildirdikten sonra Musul’u Irak’a birakti.
Sonuç olarak; 5 Haziran 1926’da Ankara’da Türk, Ingiliz ve Irak Hükümet temsilcileri arasinda imzalanan bir anlasma ile Musul’u kesin olarak kaybettik. Bu anlasma ile Türkiye-Irak siniri da yeniden belirleniyordu. Anlasma geregince Musul petrol gelirlerinin % 10’luk bölümü de 25 yil boyunca Türkiye’ye birakiliyordu. Ancak Türkiye, 500 bin sterlin karsiliginda bu haklarindan da vazgeçmistir.
Faysal, in ölümü üzerine Irak bir karisiklik ve kaos dönemine girmistir. 1925 anayasasi, 1943’te degisiklik yapilarak 1958’e kadar yürürlükte kalmistir. 14 Subat 1958’de Irak, Ürdün’le Arap esasina dayali bir federasyon kurdu. Fakat ayni yil General Kasim bir darbe yaparak iktidari ele geçirdi. 26 Temmuz 1958’de geçici bir anayasa yürürlüge girdi. Bu anayasada azinliklara bazi haklar da tanindi. Buna göre Türkler radyo’dan Türkçe yayin yapma ve “Kardaslik” adinda bir dergi çikarmaya basladilar. Türkler 14-17 Temmuz 1959’da korkunç bir katliama ugradilar. Bu katliamda 31 silahsiz ve masum Türk Türkiye’nin burnunun dibinde öldürüldü. Dönemin Türk Disisleri Bakani Fatin Rüstü Zorlu, Irak’in Ankara Büyükelçisini makamina çagirarak olayi siddetle protesto etti. Ruhu sad olsun.
Bu tarihten sonrada Irak’ta Türkler için izdirap dolu günler baslamis oldu ne yazik ki.
Bu haber 2107 defa okunmuştur.
